“Experimenter” gaat over Dr. Stanley Milgram (Peter Sarsgaard in een intelligente performance), de ontwerper van bepaalde doorlopende experimenten in de sociale sociale psychologie, waar de film mee start. In a psychologie laboratorium op Yale University in 1961, Milgram kijkt vanachter een twee kanten spiegel toe wanneer een medewerker (John Palladino) twee mannen in een kamer begeleidt terwijl hij het experiment beschrijft waar zij in toegestemd hebben om deel te nemen. Een man wil “Len zal proberen om antwoorden op standaard testen uit het hoofd te leren. De andere man “Teacher,” zal de antwoorden die door Learner (die uit gezichtsveld is) worden gegeven monitoren en, wanneer hij verkeerde antwoorden geeft, hem een serie van toenemende mate sterkere elektrische schokken geeft.

Dit  experiment is een oplichterij. In werkelijkheid krijgt Learner geen schokken; een acteur, hij speelt audiotapes van zijn stem schreeuwend en protesterend als de schokken zogenaamd omhoog gaan in intensiteit. Het enige dat getest wordt is Teacher. Hoe lang zal hij doorgaan met het schokken geven aan een vreemde die hem smeekt te stoppen? Een overweldigende meerderheid van mensen zeggen dat zij stoppen lang voordat de schokken de maximale intensiteit krijgen. Echter, zowel in Milgram’s originele experimenten en in verschillende duplicaties, bleef ruwweg  65 procent van de mensen de schokken toepassen tot het einde; slechts 35 procent stopte op een moment daarvoor.

Wat is de betekenis van de Milgram Experimenten? .

Verleden:  Toen zij bezig waren was de rechtzaak in Israel van de Nazi genocide mastermind Adolf Eichmann, die claimde dat hij alleen orders opvolgde op de televisie te volgen. De zoon van europese joden die aan de nazi terreur ontsnapte, wilde Milgram weten hoe gewone mensen dingen konden doen die hun bewuste principes geweld aandeden. En kon het zo zijn dat mensen van andere naties – zelfs amerikanen – zouden toegeven zoals de duitsers hadden gedaan? Het scandaleuze boek waarin hij zijn bevindingen onthulde had de titel “Obedience to Authority.”

Heden (1961): In zekere zin verbindt de Eichmann rechtzaak de Holocaust met het tijdperk van “The Manchurian Candidate,” toen amerikanen zo bang waren voor hun communistische vijanden dat zij vragen stelden over hun eigen psychologische make-up, en een academisch – wetenschappelijk – militair complex ontstond om met deze zorgen om te gaan.  Onnodig te zeggen dat dit complex niet verdween met het verdwijnen van de Soviet Unie..

Toekomst: Zoals de film toont, wanneer Milgram’s bevindingen publiek worden inspireren zij wijdverbreid interesse met sommigen die het belang hoog achten terwijl anderen de wetenschapper’s methoden als onethisch en manipulatief beleven. Hun paradoxale belang continueert. Tijdens de Vietnam Oorog worden zij uitgedaagd om het  My Lai massacre te verklaren. Films van hen worden nog steeds getoond aan West Point cadetten.

Terug naar die scenes in het Yale lab. In de meeste films zouden we in het duister blijven tasten over de werkelijke aard van het experiment tot we op zijn minst een Learner gezien hadden die schokken had gehad tot het breekpunt. Maar Almereyda gooit de kans op spanning weg en toont ons wat er gaande is vanaf het begin. In plaats van conventioneel dramatisch is het effect wrang onderzoekend en zelfs donkere humor.

In het eerste deel van de film plekt Almereyda scenes van Milgram die de danseres ontmoet (Winona Ryder) die zijn vrouw zal worden. Deze passages kondigen aan dat  “Experimenter” zich niet alleen zal bezig houden met het werk maar ook met de man.  Echter, de film lijkt totaal geen interesse te hebben om Milgram’s psychologie te doorgronden, waarom hij dit type werk onderneemt.  Effectief hebben de vrouw – familie delen een negatieve functie in die zin dat ze in plaats van iets uit te leggen ons vertellen dat hij een vrij normale man was.

De rode draad die dit hele boeiende verhaal – deze onderneming –  verenigt, heeft te doen met de kwestie van vrije wil. Het positieve van Milgram’s experimenten (zoals een van zijn mentoren probeert te verduidelijken) was te tonen dat op zijn minst een significante minderheid van mensen de sociale controles kan weerstaan. Proberen om een educatief systeem en samenleving te ontwerpen die dit cijfer laat groeien? Hoewel veel mensen ervan houden om door films gemanipuleerd te worden, hoe zit het met het waarderen van werken als “Experimenter,”?  Die door de emotionele temperatuur laag te houden en ons een collage van bewijs te geven over gerelateerde onderwerpen ons de vrijheid geeft om betekenissen voor onszelf te construeren?

Deze soort vrijheid wordt ons zonder twijfel alleen door een bepaald soort kunstenaar geboden waarvan Almeredya een belangrijk en waardevol voorbeeld is. Vanaf vroeg in zijn loopbaan was het helder dat hij een ongebruikelijk begaafde regisseur was. Echter in plaats van in het mainstream moviemaking systeem gezogen te worden is hij opzettelijk op de intelligente marges gebleven en heeft een range van films gemaakt van documentaires tot korte films tot moderne Shakespeare adaptaties tot werken die de titel experimenteel verdienen. Door dit zo te doen heeft hij zichzelf een creatieve vrijheid toegestaan die verfrissend is. “Experimenter,” zou hij kunnen zeggen, “c’est moi.”